Omkeerbaar

Zelfs zeer aanpasbare gebouwen moeten op een bepaald moment vervangen worden.
Op lange termijn zullen in Vlaanderen veel gebouwen worden gesloopt omdat ze op de verkeerde plaats staan, onder invloed van veranderende behoeften en de bouwshift/betonstop.
Een omkeerbaar ontwerp houdt rekening met zowel de aanpasbaarheid van het gebouw tijdens zijn levensduur als met de toekomstige ontmanteling en het hergebruik van elementen en materialen. Door gebouwen (deels) demonteerbaar te ontwerpen, kunnen onderdelen later worden verwijderd, vervangen, hergeconfigureerd of elders opnieuw ingezet. Volledig demonteerbare gebouwen hebben bovendien een tijdelijke milieu-impact.
Aan het einde van een gebouwlevensduur kunnen materialen proper van elkaar gescheiden worden, wat hoogwaardige recyclage mogelijk maakt en afvalstromen beperkt.

Waarom?
In bestaande gebouwen zijn lagen vaak permanent verbonden met lijm of mortel, waardoor gedeeltelijke ontmanteling onmogelijk is en totale sloop de enige optie blijft.
Demonteerbaar bouwen – met droge, toegankelijke verbindingen en uitwisselbare onderdelen – vergroot de mogelijkheden voor materiaalhergebruik en verlengt de levensduur van materialen én gebouw.

Afbeelding: Interreg CBCI living lab, KU Leuven Gent

Demonteerbare verbindingen

Gebruik droge, toegankelijke verbindingen (schroeven, bouten, kliksystemen) en standaardafmetingen voor bouwonderdelen.
  • Dit maakt het mogelijk om onderdelen eenvoudig te verwijderen, te vervangen of elders opnieuw te gebruiken, waardoor de levensduur van materialen sterk wordt verlengd.

Toekomstgericht ontwerp & demontageplan

Ontwerp gebouwen zodat ze in de toekomst makkelijk aanpasbaar zijn aan nieuwe functies, én leg dit vast in een demontageplan en materialenpaspoort.
  • Zo blijven aanpasbaarheid, ontmanteling en hergebruik ook op lange termijn uitvoerbaar en begrijpbaar voor toekomstige gebruikers.

Omkeerbaar in de praktijk

Onderstaande voorbeelden tonen hoe in sommige wijken met succes werd ingezet op de strategie Omkeerbaar.

Intensiveer, Omkeerbaar, Vermijd sloop

Projecten

Aanpasbaar, Intensiveer, Verdicht, Vermijd sloop
Intensiveer, Verdicht
Hergebruik, Verdicht, Vermijd sloop